Wat kan je verwachten als je getest wordt op de BRCA1-mutatie?
In dit artikel:
Een 25-jarige vrouw vertelt over haar ervaring nadat ze ontdekte dat ze drager is van de erfelijke BRCA1-mutatie. Haar moeder en tante bleken eerder drager te zijn. Omdat ieder kind van een drager 50 procent kans heeft de mutatie te erven, kon ook zij de aanleg hebben. Via de huisarts liet ze zich verwijzen naar de klinische genetica, waar haar familiegeschiedenis en de mogelijke gevolgen van een test werden besproken. Een genetische test is vrijwillig en kan ingrijpende gevolgen hebben voor hoe iemand naar de eigen gezondheid en toekomst kijkt.
De test bevestigde dat zij de BRCA1-mutatie heeft. Deze fout in het DNA verhoogt het risico op borst- en eierstokkanker aanzienlijk, maar betekent niet dat iemand de ziekte zeker krijgt. Bij BRCA1 ligt het geschatte risico op borstkanker tussen 60 en 80 procent en op eierstokkanker tussen 35 en 45 procent. Bij BRCA2 is het risico op borstkanker eveneens 60 tot 80 procent; het risico op eierstokkanker ligt daar lager, tussen 10 en 20 procent.
Na een positieve uitslag volgt doorgaans begeleiding via de mammapoli, met aandacht voor medische én psychische ondersteuning. Voor vrouwen met BRCA1 begint vanaf 25 jaar meestal jaarlijkse screening met een MRI-scan. Tussen 40 en 60 jaar wordt daar om het jaar een mammografie aan toegevoegd. Vanaf 60 jaar wordt op basis van het borstklierweefsel bepaald welke controles nodig zijn. De onderzoeken voorkomen kanker niet, maar zijn bedoeld om de ziekte zo vroeg mogelijk op te sporen. Een eerste MRI kan aanleiding geven tot aanvullend onderzoek, zoals een echo of biopt, zonder dat dit direct op kanker wijst.
Naast intensieve controles kunnen dragers preventieve keuzes maken. Het preventief verwijderen van borstklierweefsel verlaagt het risico op borstkanker sterk, tot ongeveer 1 à 3 procent, maar neemt het niet volledig weg. Er kan worden gekozen voor een borstamputatie zonder reconstructie of voor een reconstructie met protheses, eigen weefsel of soms vet. De timing hangt onder meer af van de kinderwens: na verwijdering van het borstweefsel is borstvoeding niet meer mogelijk.
Voor eierstokkanker bestaat geen vergelijkbare betrouwbare screening. Daarom is het huidige advies bij BRCA1 meestal om tussen 35 en 40 jaar, vaak na het vervullen van de kinderwens, de eileiders en eierstokken preventief te laten verwijderen. Bij BRCA2 ligt de aanbevolen leeftijd doorgaans tussen 40 en 45 jaar. De operatie kan echter leiden tot een vervroegde overgang en een verhoogd risico op botontkalking. In de TUBA-WISP II-studie wordt onderzocht of het veiliger is om eerst alleen de eileiders te verwijderen en de eierstokken later te laten weghalen. Dat geldt voorlopig als onderzoeksstrategie en niet als bewezen standaardbehandeling.
De mutatie beïnvloedt ook keuzes rond relaties, kinderwens en zelfbeeld. Een kind van een drager heeft opnieuw 50 procent kans op de aanleg. Naast natuurlijke conceptie kunnen mensen daarom informatie krijgen over PGT, waarbij embryo’s worden onderzocht op de bekende erfelijke mutatie. Een preventieve borstoperatie kan rust geven, maar ook onzekerheid over het veranderde lichaam veroorzaken. Psychologische begeleiding of medisch maatschappelijk werk kan helpen bij zulke beslissingen; niemand hoeft alles meteen vast te leggen.
Bij eierstokkanker zijn de eerste klachten vaak vaag, zoals een opgeblazen buik, snel vol zitten, misselijkheid, buikpijn, vaker plassen, onverwacht bloedverlies, vermoeidheid of onverklaard gewichtsverlies. Bij borstveranderingen zijn onder meer een aanhoudende zwelling, een deukje, een plotseling ingetrokken tepel, een blijvende rode plek of bloedverlies uit de tepel redenen om eerder een arts te raadplegen. Deze signalen betekenen niet automatisch kanker, maar verdienen wel controle.
Wie vermoedt dat erfelijke kanker in de familie voorkomt, kan samen met familieleden nagaan wie welke kanker kreeg en op welke leeftijd. Meerdere gevallen op jonge leeftijd, vooral borstkanker voor het vijftigste jaar, kunnen aanleiding zijn voor verder genetisch onderzoek. De auteur kiest voorlopig voor jaarlijkse borstcontroles en wil toekomstige operaties stap voor stap met haar artsen bespreken. Haar ervaring laat zien dat een BRCA1-mutatie grote gevolgen kan hebben, maar niet betekent dat alle beslissingen over gezondheid en toekomst direct genomen moeten worden.
Vandaag Inside: Valentijn Driessen over terugkeer Maurice Steijn bij ADO Den Haag: 'Gevaarlijke keuze!'