Is verveling goed voor je? Een psycholoog legt uit wat nietsdoen met je brein doet

In dit artikel:

Verveling is volgens psycholoog Sabine Klaver, afgestudeerd in klinische en gezondheidspsychologie, niet schadelijk maar juist noodzakelijk voor een gezond brein. Het gaat om momenten waarop je geen doelgerichte activiteit doet en bewust geen extra prikkels opzoekt: bijvoorbeeld zonder telefoon, muziek of podcast op een bankje zitten, uit het raam kijken of wandelen zonder oortjes. Dat verschilt van vertragen, waarbij je juist met volledige aandacht een activiteit uitvoert, en van meditatie, waarbij je de aandacht bewust op iets richt.

Nietsdoen voelt voor veel mensen ongemakkelijk omdat smartphones ieder leeg moment kunnen vullen met snel beschikbare informatie en dopamineprikkels. Wie voortdurend de telefoon pakt, houdt zijn brein de hele dag bezig met nieuwe input. Dat kan leiden tot mentale vermoeidheid, een vol hoofd en minder ruimte voor sociale interactie. Ook kan het verklaren waarom gedachten en emoties juist in bed gaan malen: wat overdag niet is verwerkt, komt vaak aan de oppervlakte zodra de afleiding wegvalt.

Wanneer externe prikkels tijdelijk verdwijnen, wordt onder meer het Default Mode Network actief. Dit hersennetwerk helpt bij het verwerken van herinneringen en emoties en ondersteunt creativiteit en het leggen van nieuwe verbanden. Daardoor kunnen tijdens het nietsdoen nieuwe inzichten ontstaan, zoals een oplossing die opeens tijdens het douchen opkomt. Stilte kan ook gevoelens of zorgen naar voren brengen. Dat kan aanvankelijk onrustig of confronterend zijn, maar biedt tegelijk ruimte voor reflectie en herstel.

Gezonde verveling is volgens Klaver tijdelijke rust, waarbij je even niets hoeft en je brein kan opladen. Dagenlang apathisch, doelloos of lusteloos zijn, is iets anders: dan kan sprake zijn van onderprikkeling en gaat het niet meer om de heilzame verveling waarover zij spreekt. Prikkels zijn bovendien niet per definitie slecht. Een film, museumbezoek of tijd in de natuur kan juist inspireren; het draait om een goede balans.

Er bestaat geen ideale duur voor verveling. Klaver waarschuwt ervoor om niksen niet te veranderen in een productiviteitstechniek die alleen moet helpen om daarna harder te werken. Vooral in de eerste vijf à tien minuten kunnen weerstand en onrust ontstaan, omdat het brein moet wennen aan minder stimulatie. Ze adviseert klein te beginnen in bestaande wacht- en reis­momenten: loop af en toe zonder oortjes, leg de telefoon weg in de trein of kijk enkele minuten uit het raam. Niksen hoeft geen strak onderdeel van een wellnessroutine te worden; een paar ongestuurde momenten per dag kunnen al voldoende zijn.